Gas sang chiết lậu - bom nổ chậm!

Báo cáo của ngành quản lý thị trường TPHCM (QLTT), những năm gần đây  tình hình sang chiết trái phép và kinh doanh gas giả không giảm... Điều đó cho thấy tính phức tạp và ngày càng khó kiểm soát đối với mặt hàng này.

Theo ước tính, hiện có khoảng 30% số lượng bình gas và gas giả đang lưu thông trên thị trường. Số lượng các vụ sang chiết trái phép với quy mô lớn - thường tập trung tại các địa phương như TPHCM, Lâm Đồng…, vẫn không giảm. Hình thức vi phạm chủ yếu là các cơ sở sang chiết gas lậu sử dụng bình gas của các doanh nghiệp đã có tiếng trên thị trường như Petrolimex gas, Elf gas, SP gas, Shell gas,… để “biến” nó thành những bình gas mang tên khác.

Có mặt tại các điểm sang chiết gas, chúng tôi không khỏi rùng mình trước cách làm rất nguy hiểm. Hàng ngàn bình gas của các công ty đã bị cắt quai bình, logo và các thông số trên bình gas bị mài mòn khiến hình thức của bình gas bị biến dạng hoàn toàn.

Theo các công ty gas, đây thực sự là những quả bom nổ chậm chứ không còn là những bình gas đơn thuần. Vụ phát hiện quả tang Công ty TNHH Miền Đông (tỉnh Lâm Đồng) đang “chế biến” hàng ngàn bình gas theo cách mài mòn các thông số, cắt quai bình trong năm 2005 là một trường hợp điển hình của nạn sang chiết gas giả. Xử lý vụ việc này cũng không đơn giản, thường phải kéo dài nhiều năm với sự vào cuộc của nhiều bộ, ngành chức năng.

Theo lực lượng QLTT TPHCM, phần lớn số lượng các vụ vi phạm bị phát hiện là hoạt động lén lút, việc sang chiết gas thực hiện vào ban đêm nên việc kiểm tra độ an toàn cũng như cân nặng không đảm bảo.

Theo chân các đoàn kiểm tra, chúng tôi nhận thấy, cân nặng của các bình gas là một trong những dấu hiệu để phân biệt gas thật, gas giả chính xác nhất. Do sang chiết thủ công, nên cân nặng của bình gas giả thường rơi vào tình trạng bị thừa hoặc thiếu cân. Thiếu cân thì gây thiệt hại cho người mua. Còn thừa cân sẽ cực kỳ nguy hiểm vì độ nén quá mức cho phép, bình gas có thể bị phát nổ bất cứ lúc nào.

Theo tính toán, do không cần đầu tư bài bản nên việc sang chiết một bình lậu sẽ lời khoảng 50.000 - 100.000 đồng/bình. Nhưng khi phát hiện hành vi vi phạm, các cơ sở này mới chỉ bị xử phạt hành chính từ 10 - 20 triệu đồng. Số tiền phạt này “chẳng thấm vào đâu” so với lợi nhuận từ việc sang chiết gas trái phép mang lại, do vậy tình trạng tái vi phạm diễn ra khá phổ biến.

Trong khi đó, để đảm bảo an toàn các công ty kinh doanh gas phải đầu tư nhiều tỷ đồng vào hệ thống chiết nạp, cho các công tác bảo dưỡng bình gas định kỳ, đóng thuế, mua bảo hiểm… Theo Bộ Công thương, với khoảng 30% số bình chiếm dụng để sang chiết gas giả, mỗi năm nhà nước bị thất thu khoảng hơn 80 tỷ đồng tiền thuế.

Bát nháo trong kinh doanh

Trao đổi với PV Báo SGGP, hầu hết các công ty kinh doanh gas đều khẳng định, gas là mặt hàng có tính ổn định rất cao về giá. Thường thì các công ty nhập khẩu đủ số lượng gas kinh doanh trong tháng, do vậy, giá bán sẽ được điều chỉnh vào đầu tháng và sẽ được giữ yên cho đến cuối tháng. Theo đó, các DN cũng thống nhất với nhau về giá bán theo thị trường thế giới và công bố công khai với người tiêu dùng. Chỉ khi nào có biến động lớn, do nguồn gas khan hiếm, các đơn hàng về muộn thì giá gas trong nước mới bị điều chỉnh tăng hoặc giảm đột xuất.

Thực tế cho thấy, một số cửa hàng đã không tuân thủ “luật chơi” này. Biểu hiện rõ nhất là giá bán tại các cửa hàng luôn cao hơn so với giá quy định của các công ty từ 5.000 - 10.000 đồng/bình. Thậm chí, có những tháng giá gas thế giới giảm, các công ty cũng đã giảm tương ứng giá gas bán lẻ đến tay người tiêu dùng nhưng các cửa hàng vẫn giữ nguyên giá bán. Do quy định không ràng buộc, thông tin không công bố rộng rãi nên cuối cùng người tiêu dùng vẫn chịu thiệt.

Bên cạnh đó, việc lên xuống của giá gas một phần cũng còn do thị trường gas trong nước đang chịu sự chi phối khá lớn của các đại lý kinh doanh cùng với việc sang chiết gas giả, gas lậu. Như đã nói ở trên, giá thành của một bình gas giả, gas lậu thấp hơn nhiều so với gas của các công ty chính hiệu nên kiểu gì thì người tiêu dùng cũng chịu thiệt.

Gần đây, một số người mặc đồ giả dạng nhân viên của các công ty gas, vào nhà người dân để kiểm tra bộ van an toàn của bình gas. Dù bộ van còn rất tốt nhưng sau khi kiểm tra, họ đã đưa ra những nhận xét không chính xác, buộc các hộ gia đình phải thay dây van với giá rất cao. Đây là một hành vi lừa đảo rất trắng trợn nhưng tình trạng này vẫn bị thả nổi.

Thiếu hành lang pháp lý

Nhu cầu sử dụng gas tại VN vẫn đang tăng rất nhanh. Nếu như năm 1999, nhu cầu tiêu thụ gas của cả nước đạt khoảng 300 ngàn tấn, thì trong năm 2007 đã tăng lên hơn 900 ngàn tấn. Đây là mặt hàng kinh doanh có điều kiện, nhưng thực tế cho thấy nguồn gas từ một số nhà cung cấp trong nước và nguồn nhập khẩu vẫn chưa được kiểm soát chặt chẽ.

Nói như ông Nguyễn Sĩ Thắng, Chủ tịch HĐQT Công ty cổ phần Kinh doanh Khí hóa lỏng Miền Nam, gần 20 năm phát triển thị trường gas nhưng đến nay chúng ta mới chỉ có mỗi Thông tư 15 của Bộ Thương mại về điều chỉnh hoạt động kinh doanh các cửa hàng gas.

Đến năm 2007, Bộ Công thương mới có Quyết định 36 quy định về việc chiết nạp gas. Nhiều ý kiến bức xúc cho rằng, nguyên nhân dẫn tới tình trạng thị trường gas hỗn loạn là do cấp phép tràn lan cho các trạm chiết và các công ty kinh doanh không đủ điều kiện chiết nạp. Theo đó, có quá nhiều thương hiệu đã được cấp phép dẫn tới việc cạnh tranh không bình đẳng, các công ty không kiểm soát được vỏ bình của mình. Điều này đã trở thành gánh nặng cho các cơ quan quản lý.

Được biết, Bộ Công thương đang tiến hành soạn thảo nghị định về kinh doanh gas theo hướng không quản lý bằng các biện pháp hành chính, cấm đoán hoặc hạn chế số lượng các công ty kinh doanh gas. Thay vào đó, bộ sẽ tạo ra hành lang pháp lý, quản lý bằng tiêu chuẩn, quy chuẩn xây dựng và quy hoạch lại việc kinh doanh mặt hàng gas theo hướng xã hội hóa để đảm bảo quyền lợi cho DN…

Gas là mặt hàng đặc thù nhưng đến nay chúng ta mới tính đến chuyện quy hoạch lại ngành, soạn thảo các quy định đã là quá muộn! Khi ban hành các văn bản mới, Nhà nước cần có các hình thức chế tài theo hướng phạt thật nặng đối với việc sang chiết trái phép và kinh doanh gas giả thì mới có thể chấn chỉnh được tình trạng này. Nếu các hình thức xử lý bằng với cách xử phạt hiện nay (thậm chí nếu chỉ nặng hơn chút) thì tình trạng nhiều cơ sở đã bị phát hiện đến lần thứ 3 vẫn tái phạm lại tiếp tục khiến cơ quan chức năng đau đầu .