Bộ Tài chính cho rằng sau khi giá các loại xăng dầu tăng thêm 31% đã tác động đến giá cả một số mặt hàng, dịch vụ trên thị trường, tăng chi phí sản xuất và chi phí lưu thông. Tình trạng này gây tâm lý hoang mang, lo lắng trong người dân, tác động tiêu cực đến đời sống nhân dân và hoạt động sản xuất.

Câu chuyện quản lý thị trường giá cả từ xưa đến nay luôn rơi vào vòng luẩn quẩn, bịt được chỗ này lại “thò” ra chỗ kia…

Yếu kém từ khâu phân phối

Một qui luật ai cũng biết là sản phẩm sản xuất ra phải có một hệ thống phân phối đủ mạnh, hiệu quả, thông thoáng thì mới góp phần ổn định giá cả tiêu dùng. Thế nhưng, theo ông Vũ Vinh Phú-Chủ tịch Hiệp hội siêu thị Hà Nội, hệ thống phân phối hiện nay hầu như không có, bán đến đâu mua đến đó mối liên kết giữa sản xuất và lưu thông, giữa nơi sản xuất và các trung tâm tiêu thụ ở các thành phố lớn như Hà Nội, thành phố Hồ Chí Minh còn rất yếu, ít tính cộng đồng, hợp tác làm ăn. Các kênh lưu thông manh mún, không có những dự báo chính xác ở tầm vĩ mô cho các doanh nghiệp và các địa phương để có sự phát triển vững chắc, lâu dài. Hệ thống phân phối hiện nay dễ bị tổn thương khi có sự biến động mạnh của thị trường.

Chính vì vậy, ông Vũ Vinh Phú khẳng định, chúng ta mới chỉ quan tâm đến sản xuất mà ít quan tâm đến hệ thống phân phối - một mắt xích quan trọng của quá trình tái sản xuất xã hội. “Bà con nuôi tôm ở Thái Bình và các tỉnh mang hàng lên Hà Nội bán. Họ không đưa được nông sản vào trong nội thành vì bị tư thương chèn ép mua bán từ ngoại ô. Giá mua tôm tại đầm là 60.000/kg, vận chuyển đến đầu Hà Nội là 80.000/kg và khi vào đến các chợ của Hà Nội thì giá một cân tôm lên tới 150.000 đến 160.000 đồng” – ông Phú đưa ra dẫn chứng.

Ở khu vực thương mại tư nhân thì hiện tượng không niêm yết giá, nói thách, cân đo thiếu, bán hàng cấm, hàng giả, thất thu thuế, không ghi chép hoá đơn, chứng từ kinh doanh còn phổ biến. Có thể nói, làm ăn nghiêm túc là rất khó khăn, ranh giới giữa nhà buôn chân chính và gian thương là hết sức mong manh.

Theo thống kê, cả nước hiện có khoảng 9.000 chợ, 200 siêu thị và trung tâm thương mại, hàng chục vạn cửa hàng kinh doanh, 2 triệu hộ kinh doanh cá thể. Tuy nhiên, hệ thống phân phối ở Việt Nam còn nhiều bất cập như: hạ tầng kinh doanh bao gồm kho dự trữ, chợ đầu mối, sàn giao dịch hàng hoá nông sản, thực phẩm, trung tâm kiểm nghiệm, đều thiếu và lạc hậu.   

Đến những quyết định bất ngờ…

Trong tình hình có lạm phát, việc điều chỉnh tăng giá cả những mặt hàng do Nhà nước định giá cần xem xét, cân nhắc thận trọng và luôn phải tính đến những hiệu ứng của nó.

Việc giá xăng tăng cao trong bối cảnh chỉ số giá tiêu dùng tăng mạnh sẽ khiến việc kiềm chế tăng giá thêm căng thẳng. Bài toán khó đối với các cơ quan quản lý hiện này là làm gì để kiềm chế lạm phát và tốc độ tăng giá trong những tháng cuối năm?

Theo TS Vũ Đình Ánh, Phó Viện trưởng, Viện Nghiên cứu Khoa học thị trường giá cả, Bộ Tài chính: giá xăng tăng có khả năng khiến chỉ số giá tiêu dùng (CPI) cả năm  2008 ở mức trên 30%. Việc thực hiện quyết liệt 8 nhóm giải pháp kiềm chế tăng giá của Chính phủ trong những tháng cuối năm rất quan trọng, đặc biệt là 2 giải pháp thắt chặt tiền tệ và thực hiện chính sách tài khóa. Theo TS Vũ Đình Ánh, trong tình hình hiện nay, chính sách tài khóa cần được cụ thể hóa bằng việc: quyết liệt giảm chi tiêu ngân sách đồng thời giảm thuế cho DN để hỗ trợ sản xuất. Việc tiết kiệm chi tiêu đối với Chính phủ cũng như với mỗi gia đình cũng là một biện pháp hữu hiệu để đối phó với tình trạng hiện tại.

Việc giá xăng dầu tăng hơn 30% hiện đã được Nhà nước, DN và người dân cùng chia sẻ. Song theo TS Ánh, việc điều chỉnh giá xăng cho phù hợp với thị trường là cần thiết nhưng nên điều chỉnh một cách linh hoạt và chia thành nhiều đợt để tránh gây “sốc” cho xã hội. Đây cũng là cách để mọi người có thời gian làm quen với mức giá mới của xăng, dầu – một mặt hàng thiết yếu có tác động mạnh tới nền kinh tế.

Chia sẻ với quan điểm này, chuyên gia kinh tế cao cấp Lê Đăng Doanh nói: “Tôi đồng ý cần có sự điều chỉnh giá theo cơ chế thị trường. Người dân và doanh nghiệp phải chịu sức ép của giá cả thị trường thế giới, không thể tạo ra một “ốc đảo êm đềm” để mọi người cứ tiêu xài như xăng giá rẻ được. Nhưng việc tăng giá cần phải tiến hành có mức độ, có trọng tâm, trọng điểm và cần có sự giúp đỡ doanh nghiệp. Các nước khác cũng đều làm như thế nếu không thì hệ quả về kinh tế, xã hội sẽ không thể xem thường được”.

Để thị trường giá cả thực sự phát huy vai trò của mình, theo ông Nguyễn Đức Thắng, Phó Vụ trưởng Vụ thương mại dịch vụ giá cả, Tổng cục Thống kê thì Chính phủ vẫn phải tiếp tục thực hiện chính sách thắt chặt tiền tệ và giải quyết rốt ráo những hệ lụy của chúng; đồng thời, phải kiểm soát chặt chẽ hoạt động thương mại, tăng cường quản lý giá chặt chẽ, khai thông hệ thống phân phối minh bạch.