GS.TS Nguyễn Quang Thái, Phó Chủ tịch kiêm Tổng thư ký Hội Khoa học Kinh tế Việt Nam trao đổi với VOV về việc làm thế nào để sử dụng vốn ngân sách hiệu quả.

PV: Thưa ông, ông đánh giá thế nào về thực trạng sử dụng vốn đầu tư từ ngân sách hiện nay?

GS.TS Nguyễn Quang Thái: Nguồn vốn từ ngân sách có một vai trò rất lớn trong việc phát triển đất nước. Đặc biệt, đầu tư công có ý nghĩa xã hội rất lớn trong định hướng phát triển chung. Do đó, nếu chỉ tính hiệu quả kinh tế đơn thuần thì sẽ không chính xác, mà phải tính hiệu quả trong xóa đói giảm nghèo, phát triển giáo dục, an sinh xã hội...

Tuy nhiên, nếu phân tích chi tiết thì chúng ta vẫn thấy được một số điều chưa đạt được như ý muốn. Chẳng hạn, trong tổng vốn đầu tư công hiện nay thì có đến 50% là từ ngân sách Nhà nước, còn 50% là từ các nguồn vốn tín dụng, các doanh nghiệp Nhà nước.

Trong đó, đối với phần vốn thứ hai thì sự giám sát của Quốc hội, Hội đồng nhân dân chưa cao. Mới đây, chúng ta đã phải cắt giảm tới hơn 30 nghìn tỷ đồng trong tổng vốn đầu tư Nhà nước. Điều này chứng tỏ nhiều đơn vị đã đề ra nhiều dự án không mang tính khả thi, hoặc thiếu hiệu quả trong điều kiện hiện nay. Điều này cũng chứng tỏ trước đây chúng ta kiểm soát chưa tốt.

Trên thực tế, việc cắt giảm là đúng nhưng về lâu dài chúng ta phải tính đến những phương án hiệu quả hơn, hoặc phải có cơ chế cụ thể trong phân cấp đầu tư và hình thành vốn cho từng vùng, tránh tình trạng đua tranh giữa các địa phương, dẫn đến giảm tính hiệu quả của đồng vốn.

PV: Với việc phân cấp chi tiêu từ ngân sách đã dẫn đến tình trạng “trên bảo, dưới không nghe”. Ý kiến của ông về vấn đề này như thế nào?

GS.TS Phạm Quang Thái: Đó là một trong những hạn chế của cơ chế này. Nhưng chúng ta bắt buộc phải làm thế, bởi không thể ngồi ở Trung ương mà bàn tính mọi chuyện ở tận Cà Mau được.

Tuy nhiên, cũng cần phải nói rằng, qua đợt cắt giảm vừa rồi có thể thấy, các địa phương đã thể hiện rõ trách nhiệm với đất nước. Chủ trương chung của Chính phủ không phải là giảm về quy mô đầu tư, mà là tập trung hơn để đạt hiệu quả cao hơn.

Trong tình hình kinh tế Việt Nam vẫn còn khó khăn thì việc đầu tư công là cần thiết nhưng phải điều chỉnh cho hợp lý và hiệu quả hơn.

Về lâu dài, với sự phát triển của khu vực tư nhân và có vốn nước ngoài, chúng ta có thể xem xét việc đầu tư của khu vực này vào những lĩnh vực vốn trước đây chỉ dành cho đầu tư công, hoặc kết hợp với nhau theo hình thức BT hoặc BOT…

PV: Có ý kiến cho rằng, nhiều người vẫn coi ngân sách Nhà nước là “tiền chùa” nên “vung tay quá trán”. Ông bình luận gì về tình trạng  này?

GS.TS Phạm Quang Thái: Điều này không hoàn toàn đúng. Chúng ta chưa có luật ngân sách hàng năm, nhưng việc giám sát, quản lý vốn ngân sách được làm rất chi tiết và dựa trên 5 tiêu chí cụ thể nhằm đạt hiệu quả và tạo sự bình đẳng giữa các địa phương trong việc tiếp nhận vốn.

Tuy nhiên, sự phối hợp giữa các địa phương với nhau đòi hỏi phải có sự kiểm tra, giám sát, đặc biệt cần có mối liên hệ ngược để giám sát hiệu quả sau đầu tư việc này chúng ta làm chưa tốt là một điểm yếu cần được khắc phục trong thời gian tới.

Nói chung, hầu hết các dự án trước khi phê duyệt và triển khai đều phải qua nhiều khâu thẩm định kỹ lưỡng và được đưa vào trong quy hoạch.

Tuy nhiên, nhiều khi do vấn đề phát sinh, hay những dự án quá lớn, có tầm quốc gia, chẳng hạn như đường dây 500 KV, mở rộng Hà Nội, hay thiên tai bão lũ… thì phát sinh là bất khả kháng.

Nhưng cũng không loại trừ trường hợp nhiều địa phương, đơn vị khi giao đã vượt kế hoạch, dùng sai mục đích…

Vì vậy bài toán để tìm ra cơ chế mới hiệu quả đang được đặt lên hàng đầu trong việc quản lý, sử dụng vốn từ ngân sách Nhà nước.

PV: Vậy theo ông đâu là nguyên nhân chính dẫn đến việc sử dụng vốn chưa thực sự hiệu quả?

GS.TS Phạm Quang Thái: Việc sử dụng vốn chưa hiệu quả cũng có phần do chúng ta còn nhiều vấn đề trong quản lý, như: nghiệp vụ, cơ chế, phối hợp, tổ chức quản lý, giải phóng mặt bằng…

Chúng ta đã có cơ chế quản lý (Luật Ngân sách, Luật Phòng chống tham nhũng…) cho nên không thể có chuyện tuỳ tiện trong sử dụng ngân sách mà có chăng chỉ là chưa hiệu quả...

Ngoài ra, khâu hậu kiểm của chúng ta còn yếu. Ví dụ, dự toán đầu tư và thực tế đầu tư khác nhau rất lớn, nhưng việc đánh giá kết thúc dự án của chúng ta thường chỉ mang tính nghiệp vụ đơn thuần, cho đủ giấy tờ để thanh toán thôi.

Việc đánh giá chất lượng công trình, tính hiệu quả, báo cáo lên để các cấp các ngành cùng phối hợp với nhau trong tương lai, thì còn yếu.

PV: Vậy theo ông, làm thế nào để sử dụng vốn đầu tư của Nhà nước hiệu quả hơn?

GS.TS Phạm Quang Thái: Để sử dụng vốn Nhà nước hiệu quả trong giai đoạn nền kinh tế đang có những khó khăn thì vẫn phải coi trọng đầu tư công. Tuy nhiên, theo tôi, nếu có một số lĩnh vực mà khu vực ngoài Nhà nước có thể làm được thì không nhất thiết là cứ phải đầu tư công mà có thể giao cho nhiều tổ chức, thành phần kinh tế khác đảm nhận, để chúng ta có thể dùng nguồn vốn Nhà nước giải quyết việc khác thì sẽ hiệu quả hơn nhiều.

Không có một câu trả lời đơn giản cho việc đầu tư công bao nhiêu là hợp lý, mà phải tùy thuộc vào tình hình của từng ngành, từng lĩnh vực, từng địa phương.

PV: Xin cảm ơn ông!/.