Hát Quan họ trên thuyền ở làng Diềm

Viêm Xá thuộc xã Hoà Long (thành phố Bắc Ninh) nằm ở phía Bắc trung tâm thành phố, là một thôn lớn với gần 900 hộ, gần 3500 nhân khẩu. Nghề nghiệp chính của người dân Viêm Xá là nghề nông, cũng có một số gia đình làm thêm các nghề phụ: trồng dâu, nuôi tằm, nuôi cá sản lượng cao... nên đời sống người dân ổn định. Với hệ thống đường được bê tông hoá 100% từ những năm 1993, 1995 và hàng chục tỷ đồng đầu tư vào các công trình công cộng trong 20 năm qua, Viêm Xá đã có bộ mặt làng quê khang trang, sạch đẹp. Quỹ Khuyến học của thôn được xây dựng từ năm 1995, định kỳ hàng năm tổ chức khen thưởng con em đỗ Đại học, Cao đẳng và học sinh giỏi các cấp đã khuyến khích phong trào thi đua học tập sôi nổi, nếp sống văn minh trong việc cưới, việc tang, tân gia, mừng thọ theo tinh thần Chỉ thị 27 của Bộ Chính trị được thực hiện nghiêm túc. Hàng năm có hơn 98% số gia đình trong thôn đăng ký danh hiệu văn hoá, qua bình xét 2 lần, bình quân gần 95% số hộ đạt Gia đình văn hoá.

Người dân làng Diềm có ý thức rất rõ về việc giữ gìn và phát huy những giá trị thuần phong mỹ tục. Chỉ riêng các di tích lịch sử, văn hoá nơi đây cũng thấy được giá trị tâm linh, tín ngưỡng. Người ta vẫn nhắc đến làng Diềm với quần thể Đền Cùng - Giếng Ngọc, Đình Diềm và Đền Vua Bà. Cùng với văn hoá Quan họ, đây là tiềm năng, thế mạnh để làng Diềm phát triển du lịch. Đến với Đền Cùng - Giếng Ngọc, du khách sẽ được chiêm ngưỡng tám cột đá, hai pho tượng chân dung nữ thần bằng gỗ và cối đá, ban thờ đá bên cạnh giếng Ngọc. Hay như bức võng độc đáo đã tạo nên sự nổi tiếng của đình Diềm “Thứ nhất là đình Đông Khang, thứ nhì đình Báng, vẻ vang đình Diềm”. Làng Diềm cũng là địa phương duy nhất trong số 49 làng Quan họ gốc có đền thờ Thủy tổ Quan họ với hàng chục truyền thuyết khác nhau kể về vị Vua Bà đã khai sinh ra sinh hoạt văn hoá Quan họ. Người làng Diềm đã sáng tác và lưu truyền 41 giọng Quan họ. Hàng năm các lễ hội của làng Diềm đều được tổ chức theo hướng bảo tồn và phát triển bản sắc lễ hội xưa. Nếp sinh hoạt văn hoá Quan họ còn được lưu truyền vẫn được người làng Diềm trân trọng, đó là mối giao hảo với làng Hoài Thị... Để bảo tồn vốn cổ cha ông, Đội Quan họ của làng thường xuyên được duy trì với khoảng 70 thành viên các thế hệ, sinh hoạt đều đặn hàng tháng.

 ở làng Diềm, Quan họ đã trở thành một nét sinh hoạt đặc trưng, nói như nhà nghiên cứu văn hoá Lê Danh Khiêm thì: “Người làng Diềm mới cất lời đã thấy Quan họ rồi”. Nét sinh hoạt ấy ngoài thế hệ từng chơi và tinh tường Quan họ (nay là các nghệ nhân), còn thấy ở lớp người tiếp nối trung tuổi và cả thế hệ măng non. Giờ đây, bên cạnh lứa nghệ nhân Ngô Thị Nhi, Nguyễn Thị Phụng, Nguyễn Thị Lịch, Nguyễn Văn Bật, Ngô Văn Sự, Ngô Thị Khu, Nguyễn Thị Bàn... sẽ có thêm Nguyễn Xuân Ký, Nguyễn Thị Sang, Nguyễn Thị Thềm... luôn sẵn lửa nhiệt tình với việc truyền dạy và sưu tầm, lưu giữ lời ca Quan họ. Làng Diềm hiện duy trì được 2 lớp Quan họ cho lứa trẻ với hơn 40 cháu từ 8-20 tuổi. Điều này càng có ý nghĩa khi Dân ca Quan họ Bắc Ninh được UNESCO công nhận là Di sản văn hoá phi vật thể đại diện của nhân loại.

Mỗi địa phương có một cách làm khác nhau trong xây dựng làng văn hoá, ở làng Diềm, điều đó được gắn với những tiềm năng sẵn có, lợi thế đặc biệt không nơi đâu có được.