| Đình Trà Xuyên xã Khúc Xuyên (thành phố Bắc Ninh) là công trình văn hóa tín ngưỡng có quy mô khá bề thế trong số những ngôi đình nổi tiếng của vùng Bắc Ninh-Kinh Bắc. Đây là một trong những di tích tiêu biểu về kiến trúc nghệ thuật của thời Lê Trung Hưng còn bảo lưu khá nguyên vẹn đến nay ở tỉnh Bắc Ninh. Đình Trà Xuyên được xây dựng vào thời Lê Trung Hưng (thế kỷ XVII) với quy mô lớn. Hiện trên câu đầu gian giữa của tòa đại đình còn nguyên dòng chữ Hán cho biết chính xác năm khởi dựng đình “Hoàng triều Cảnh Hưng nhị thập tam niên” (1762). Đến thời Nguyễn đình được trùng tu tôn tạo. Mặc dù trải thăng trầm lịch sử, đình Trà Xuyên vẫn còn đó với dáng vẻ cổ kính, đồ sộ, các góc đao cong vút uốn lượn bồng bềnh dưới những lùm cây cổ thụ tựa một bức tranh tuyệt đẹp giữa làng quê trù phú và văn hiến. Đình gồm 2 tòa mặt quay hướng đông bắc: tiền tế hình chữ nhất gồm 3 gian 2 dĩ; đại đình có kết cấu hình chữ đinh gồm tiền đình 3 gian chái và hậu cung 3 gian. Bộ khung gỗ lim chắc khỏe, chạm khắc đề tài “tứ linh”, “tứ quý” tinh xảo nghệ thuật. Giá trị nổi bật của kiến trúc đình Trà Xuyên chính là ở phần chạm khắc trang trí trên các bức cốn, đầu dư, con chồng, đầu bẩy, các vì, câu đầu và được tập trung chủ yếu ở tòa đại đình. Các nghệ nhân đã thể hiện sự tài khéo của mình bằng nghệ thuật chạm trổ các đề tài tứ linh, tứ quý tinh xảo nghệ thuật. Ngoài những đề tài về tứ linh, tứ quý, còn có cả hình ảnh các tiên nữ cưỡi rồng, hình voi, ngựa, chim, sóc… tất cả hòa quyện vào nhau đã tạo nên một bức tranh sinh động mang tính sáng tạo cao của người nghệ sĩ dân gian xưa kia.
Cùng với giá trị kiến trúc, điêu khắc, đình Trà Xuyên bảo lưu được nhiều tài liệu cổ vật quý của hai thời Lê, Nguyễn. Đó là hệ thống hoành phi, câu đối, ngai thờ, bài vị, hương án… Đặc biệt đình còn bảo lưu được bản thần tích cho biết khá rõ về lai lịch, công trạng của Thành hoàng làng là Thánh Tam Giang (Trương Hát) và 12 đạo sắc có các niên đại như sau: Gia Long 9 (1810), Minh Mệnh 2 (1821), Thiệu Trị 4 (1844), Thiệu Trị 8 (1848), Tự Đức 3 (1850), 2 đạo Tự Đức 33 (1880), Đồng Khánh 2 (1886), Duy Tân 3 (1909), Duy Tân 5 (1911), Khải Định 2 (1917), Khải Định 9 (1924).
Giá trị của đình Trà Xuyên còn được thể hiện ở lễ hội truyền thống với nhiều tục trò độc đáo. Xưa kia theo tục lệ đình Trà Xuyên được mở hội từ mồng 5 đến 13 tháng giêng (âm lịch). Để lo công việc đình đám, từ trong năm làng đã cắt cử công việc cho các giáp. Trà Xuyên xưa có 6 giáp, mỗi giáp được giao nuôi một con lợn tế. Việc nuôi lợn tế được giáp cử từ đầu năm trước, ai được phân công nuôi lợn là niềm vinh hạnh lớn và họ cho rằng cả năm đó sẽ gặp nhiều may mắn. Đến ngày 13, các giáp tắm rửa lợn tế sạch sẽ rồi rước ra nghè, khi đã đông đủ cả 6 giáp thì cùng nhau rước ra đình để tế Thánh. Trong những ngày lễ hội sau phần tế lễ là phần hội với nhiều tục trò dân gian vui chơi giải trí như tục đuổi chim cuốc, múa rối, hát Quan họ… đã thu hút đông đảo nhân dân địa phương vào những sinh hoạt văn hóa văn nghệ vui tươi lành mạnh sau những ngày lao động vất vả.
Đình Trà Xuyên với những giá trị tiêu biểu về kiến trúc điêu khắc, những di vật cổ quý và phong tục tập quán độc đáo trong ngày lễ hội là di sản văn hóa của quê hương đất nước. |