Bên cạnh khu Di tích Lịch sử-Văn hóa Đền Đô, xã Đình Bảng (Từ Sơn) còn có một quần thể di tích nổi tiếng với bề dày hàng nghìn năm lịch sử, đó là Thọ Lăng Thiên Đức, nơi yên nghỉ của các nhà vua Lý. Thọ Lăng Thiên Đức nằm trên đất thuộc thôn Cao Lâm, có rừng Báng cổ xưa, nay chỉ còn dấu tích. Tháng 2 năm Canh Tuất (1010), Lý Thái Tổ từ Hoa Lư về thăm quê, đã “Đo mười dặm đất, chọn làm Cấm Địa Sơn Lăng”. Thọ Lăng Thiên Đức có 8 lăng, là nơi yên nghỉ của 8 vị vua triều Lý. Ngoài ra còn có lăng Lý Thánh Mẫu, lăng Nguyên Phi ỷ Lan, lăng Lý Chiêu Hoàng.
Khu Sơn Lăng Cấm Địa có 8 đường cao và 8 dọc nước, từ trên cao nhìn xuống, tựa như những đầu rồng, còn được gọi là Bát Long, Bát Thủ, cùng chầu vào Lăng Phát Tích, nơi an nghỉ của Lý Thánh Mẫu Minh Đức Hoàng Thái Hậu Phạm Thị. Toàn bộ khu lăng rộng 180m, dài 1.400m, hình bầu dục. Trước khi băng hà, Lý Thái Tổ đã dặn các quan, đại ý: Lăng không cần xây bằng gạch, đá, chỉ đắp bằng đất để đỡ tốn tiền bạc của nhân dân. Quân lính và thường dân nếu có thương nhớ vua thì chỉ việc lấy đất đắp lên, càng cao càng quý. Khi lăng cao, cỏ mọc nhiều thì trâu bò sẽ có thức ăn trở nên béo khoẻ, để cày ruộng cho nhân dân. Đây cũng là khu vui chơi của trẻ mục đồng, càng gần với lăng vua, các em càng nhớ tới công ơn của các vị tiền nhân, sẽ trở thành người tốt… theo lời người xưa truyền lại, lăng chỉ xây miếu, sau đó phủ đất lên trên.
Đầu thế kỷ 18, nhà Lê cho đắp lại toàn bộ lăng mộ vua Lý, mỗi lăng cao từ 15-20m so với mặt ruộng. Ngoài lăng Lý Thái Tổ hình lòng chảo (Còn gọi là Lăng Lòng Chảo), các lăng khác đều xây hình chóp nón. Trải qua thời gian năm tháng, cây cỏ trên lăng đã lên xanh tươi tốt. Ruộng đất thuộc khu Sơn Lăng, đến thời nhà Nguyễn còn ghi trong sách “Đại Nam nhất thống chí”: “… Khu đất rộng chừng trăm mẫu, cây cổ thụ um tùm, là cấm địa và là thang mộc ấp của nhà Lý. Ruộng Sơn Lăng được coi là ruộng công vĩnh viễn, giao cho dân xã sở tại chia nhau cầy cấy, nộp một phần hoa lợi để chi phí vào việc thờ phụng các vua nhà Lý, sửa sang và bảo vệ lăng tẩm. Dân Đình Bảng cho đến thời Lê vẫn được coi là dân thủ lệ, chuyên việc thờ phụng các vị vua nhà Lý, được miễn đi lính và lao dịch…”. Rừng thuộc khu Thọ Lăng Thiên Đức đã được khai phá làm ruộng sản xuất từ đầu thế kỷ trước, nhưng vẫn dành ra những lối đi rộng để vào lăng, tiện cho việc bảo vệ và thăm viếng. |