Có lẽ không có di tích cách mạng nào thu hút được nhiều sự quan tâm, chú ý của dư luận hiện nay như cây đa Tân Trào - thuộc Khu di tích lịch sử quốc gia Tân Trào, Tuyên Quang – nơi Đại tướng Võ Nguyên Giáp đã đọc tuyên bố thành lập Đội Việt Nam Tuyên truyền Giải phóng quân; đọc bản Quân lệnh số 1 vào ngày 16/8/1945, chỉ huy lễ xuất quân của Giải phóng quân tiến về Hà Nội, tham gia cuộc tổng khởi nghĩa giành chính quyền trong Cách mạng tháng Tám.

Ba tháng sau khi được chăm sóc, phục hồi sinh trưởng bằng các chế phẩm sinh học, KH, AH, NH do Công ty cổ phần Thanh Hà sản xuất, ngày 6/9, UBND tỉnh Tuyên Quang phối hợp với các bộ: Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, Thông tin - Truyền thông, Khoa học – Công nghệ…, cùng với Công ty cổ phần Thanh Hà đã tổ chức Hội nghị đánh giá tình hình phục hồi, chăm sóc cây đa Tân Trào giai đoạn I, với những kết quả rất đáng mừng: Sau 7 lần phun với hơn 10.000 lít chế phẩm vi sinh nói trên, một số phần còn sống của cây đa Tân Trào đã phát sinh được 37 chồi mới, giúp cho quá trình quang hợp, trao đổi chất, tổng hợp chất hữu cơ cung cấp cho nhu cầu các bộ phận của cây đa trong quá trình sinh trưởng phát triển thuận lợi hơn. Số lá già trên cây trước đợt chăm sóc lần 7 nay đã rụng và thay thế bằng các lá non mới chiếm tỷ lệ trên 70%.

Cùng lúc, Viện Khoa học lâm nghiệp Việt Nam đã tiến hành chiết 7 cành, trong đó 6/7 cành đã ra được 78 rễ, dài từ 40 – 150cm.

Chứng kiến những chồi non mơn mởn trên di sản quốc gia mà cách đây không lâu, nhiều chuyên gia còn tính đến phương án xấu nhất, ông Nguyễn Anh Kết, Tổng Giám đốc Công ty cổ phần Thanh Hà lạc quan chia sẻ, nếu được chăm sóc đúng quy trình kỹ thuật, tới quý I/2009, rễ cây có thể xuống được đất và trở thành thân cây mới.

Cây đa Tân Trào thực tế gồm hai cây, thường gọi là cây “đa ông” và cây “đa bà”, mọc cách nhau khoảng 10m. Hơn 10 năm trước, bão đã đánh bật gốc cây “đa ông”, chỉ còn một nhánh nhỏ. Cây “đa bà” ban đầu có 9 cành, trong dó 7 cành bị chết và gẫy đã được cắt bỏ, chỉ còn 2 cành hướng đông bắc còn sống nhưng lá không tươi tốt, các rễ chính của cây đa gần như đã hỏng. Mặc dù vỏ ngoài của thân cây đa vẫn còn nguyên, song nhiều chỗ gỗ bên trong đã chết.

Theo bà Vũ Thị Bích Việt, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Tuyên Quang, cây đa Tân Trào có ý nghĩa trọng đại đối với lịch sử cách mạng Việt Nam. Việc phục dưỡng cây đa trở lại hình dáng ban đầu không phải một sớm một chiều có thể giải quyết được, song chuyển biến tích cực ban đầu này là rất đáng khích lệ.

Đồng thời với giải pháp chăm sóc của Công ty cổ phần Thanh Hà, Sở Khoa học – Công nghệ Tuyên Quang đã được giao nhiệm vụ bảo tồn gen của cây đa Tân Trào, phòng trường hợp xấu nhất xảy ra. Ông Nguyễn Bá Đức, Phó Giám đốc Sở Khoa học – Công nghệ Tuyên Quang cho biết, các chuyên gia đã tiến hành chiết 26 cành, cắt giâm hom 14 cành để lưu giữ, trong đó 13/14 cành đã cho rễ dài khoảng 40 cm. Sau 2 – 3 tháng nữa, nếu số cành này sống được có thể dùng để ghép vào cây ở phía cành đã bị chết, gẫy nhằm tạo dựng hình dáng giống ban đầu cho cây đa Tân Trào.

Tuy nhiên, hiện chưa thể đánh giá được tác dụng cụ thể của những giải pháp trên, như cách ví von của bà Vũ Thị Bích Việt là: người mắc trọng bệnh thì không thể cứu chữa trong vòng ba tháng. Lo ngại của bà Việt không phải không có cơ sở khi kết quả đánh giá hiện trạng cây đa trước lần phun thứ 7 vẫn phát hiện nhiều bã đùn mới do sâu đục thân đùn ra trên một số thân và rễ cây đa. Phần thân cây đa đã bị chết, sau 7 lần chăm sóc không có khả năng phục hồi, có thể tiếp tục bị chết dần từ trên xuống phía dưới mặt đất, rất khó phục hồi, một phần vì mối và thân cây đã quá già (trên 300 năm tuổi).

Phương án cứu, phục hồi và chăm sóc cây đa Tân Trào của Công ty cổ phần Thanh Hà được chia làm 3 giai đoạn: giai đoạn I kéo dài ba tháng, giai đoạn II là năm tháng và giai đoạn III là 9 tháng. Tháng 4/2009, thời điểm kết thúc giai đoạn II, sẽ là lúc khí hậu thuận lợi để ghép, trồng cành, tạo diện mạo mới cho cây đa Tân Trào, ông Kết cho biết.

Theo dự kiến, sau khi cây “đa bà” hồi phục, tỉnh Tuyên Quang sẽ cho trồng thêm sáu cây đa nhỏ xung quanh gốc cây để vừa tạo cảnh quan xanh tốt, vừa tạo được quần thể đa Tân Trào./.