|
|
| Một nét tâm linh miền Quan họ |
|
Thứ Tư, 19/03/2008 - 8:44 AM
|
Có người đã nói: Du xuân vùng Kinh Bắc mà không đến hội làng Diềm (làng Viêm Xá, xã Hoà Long, thành phố Bắc Ninh) là chưa biết đến miền Quan họ. Quả thực, nếu xét về mặt tín ngưỡng, lễ hội Đền Vua Bà Thủy tổ Quan họ được tổ chức vào ngày 6, 7 tháng Hai âm lịch hàng năm tự bao đời nay vẫn giữ nguyên giá trị. Đến với hội Diềm, du khách có thể dễ dàng cảm nhận những đặc trưng trong sinh hoạt văn hoá Quan họ dù chỉ diễn ra trong phạm vi một đơn vị hành chính nhỏ hẹp.Người ta đến với hội Diềm không một chút ồn ào. Trên con đường bê tông sạch đẹp dẫn vào quê hương Thuỷ tổ Quan họ, các bà, các chị xúng xính trong chiếc áo mớ ba mớ bảy , đầu đội lễ lên Đền. Gặp cảnh ấy, chúng tôi cứ ngỡ mình được trở lại ngày xưa. Một cảm giác thanh bình đến kỳ lạ bỗng ùa về, xốn xang và đầy thích thú. Tiếng trống hội kéo tôi trở lại không gian làng Diềm hiện tại. Ngày mùng 6 mới là chính hội nhưng từ chiều mùng 5, cửa đình đã được mở để làm lễ nhập tịch. Trước lễ khai mạc, 2 tiết mục văn thể của chi Hội Người cao tuổi thôn và Hội Người Cao tuổi thành phố Bắc Ninh đã mang đến cho quý khách gần xa những thú vị bất ngờ. Sau lễ rước trang trọng và màn trống theo nghi lễ truyền thống chính thức khai hội, các liền chị, liền anh làng Quan họ gốc diễn lại tích “Bà Chúa phát lệnh mở hội xuân”. Đây là dịp để những du khách lần đầu tiên đến với hội Diềm được hiểu rõ hơn về nguồn gốc lễ hội Đền Vua Bà - người có công khai sinh và truyền dạy cho người dân nơi đây những làn điệu vấn vít lòng người. Chị Hai Sứ trong vai Bà Chúa hào hứng kể lại cho chúng tôi cảm xúc khi được chọn diễn từ 3 năm nay. Với chị, được thừa hưởng giọng ca ngọt ngào “vang - rền - nền - nảy” và cùng đắm mình trong lối sinh hoạt đặc trưng, thể hiện sự thủy chung, son sắt đã là một may mắn. Cũng trong tích truyện, câu ca Khách đến chơi nhà thêm một lần nữa thể hiện thịnh tình của người Quan họ. Nghi lễ “Rước kiệu Vua Bà đi vãn cảnh xuân” càng tô đậm tín ngưỡng mang đậm chất dân gian, một biểu hiện tinh thần “uống nước nhớ nguồn” của người dân nơi đây.
Canh hát truyền thống  của Quan họ làng Diềm đã mở từ tối mồng 5 tại Đền Vua Bà, song không vì thế mà kém phần đặc sắc trong suốt ngày mồng 6. Lễ hội năm nay không tách bạch 2 phần: Lễ và Hội mà diễn ra song hành. Văn hoá Quan họ với những nét sinh hoạt đặc trưng vẫn gắn bó với người dân làng Diềm và được họ trân trọng, giữ gìn. Các điểm hát Quan họ (bao gồm cả Quan họ cổ không nhạc đệm và ca nhạc Quan họ) được mở rộng. Nếu thích nghe Quan họ, bạn có thể nghe bên Đền Cùng - Giếng Ngọc hay thuyền rồng, nếu bạn là người thích sự sâu lắng, cổ xưa hãy tìm đến những canh hát trong Đình Diềm và Đền Vua Bà, “nhà chứa” của cụ Dành cũng là điểm đến quen thuộc đối với du khách đặc biệt yêu thích Quan họ.
Bữa cơm Quan họ tại Nhà văn hoá thôn khiến chúng tôi có dịp làm quen với nhiều người, cũng là cơ hội để biết họ cảm nhận điều gì ở làng Diềm nổi tiếng. Sau khi hai liền chị nâng chén xuân ca câu “Tay tiên chuốc chén rượu đào”, nhà nghiên cứu văn hoá dân gian Lê Danh Kh iêm với vốn kiến thức đáng nể về văn hoá Quan họ đã phân tích “Câu này mỗi nơi hát một khác, có nơi hát sai lời nên làm mất đi ý nghĩa vốn có của nó. Đây là sáng tác của người làng Diềm nên muốn nghe đúng lời, đúng điệu, chỉ có thể đến nơi này”. Ông Nguyễn Tuấn Lợi vốn là cán bộ của Bộ Xây dựng năm nay đã ngoài 70 song vẫn rất minh mẫn. Lần đầu tiên về với làng Diềm cùng với 7 người nữa, toàn là dân văn chương, ông Lợi khoe mỗi người một mục đích. Đội kia là sinh viên khoa Viết văn Nguyễn Du (trường Đại học Văn hoá Hà Nội) do nhà văn Nguyễn Đình Chí, con trai nhà văn Nguyễn Đình Thi dẫn đầu về điền dã, khơi nguồn cảm hứng, còn ông vốn là dân Xây dựng, muốn tìm hiểu về kiến trúc đình Diềm. Ông bảo, có đến một trung đội sinh viên trường Đại học Văn hoá Nghệ thuật Quân đội cũng về đây chơi hội, tìm hiểu về một loại hình văn nghệ dân gian độc đáo.
Lễ cầu đảo mong mưa thuận gió hoà, mùa màng tốt tươi, vật nuôi sinh sôi nảy nở vốn là tín ngưỡng phồn thực của người dân làng Diềm, song nghi lễ này đã thiếu vắng từ nhiều năm. Hội Đền Vua Bà năm nay, lần đầu tiên Lễ cầu đảo, đặc sắc với hội cướp cầu có sự tham gia của khoảng 300 người là một tín hiệu vui về sự trở lại của một nét đẹp truyền thống đã mang thêm nhiều hiểu biết cho khách thập phương.
Trong làn mưa xuân phơi phới, câu hát Giã bạn càng thêm lưu luyến. Tình người Quan họ bao nhiêu đời nay vẫn thế, chẳng hẹn vẫn quấn quýt trong mùa hội sau./. |
|
Nguyễn Huệ - Trần Thảo
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|