Hát xướng đã nức tiếng gần xa, tương truyền trong mấy làng Ngang xưa duy chỉ Ngang Nội có rau muống “tiến”- loại rau như cơm tẻ dân dã người Việt ăn cả đời không chán. Nơi đây thời bao cấp, lợn giống đẹp như trong tranh Đông Hồ, còn lúa giống thì “trăm hạt như nhau”. Vốn thế “đắc địa” cho gần 500 hộ, 1.700 con người quần tụ. Ba phía thôn là 320 mẫu ruộng đồng bằng phẳng, khá thuận tưới tiêu, người dân chịu thương chịu khó nên lúa màu ít khi thất bát. Thời đổi mới lại đây, dọc thôn là đường huyện phẳng lỳ nhựa, lối vào các xóm ngõ thoáng đãng bằng bê tông. Ngay hồ nước mênh mông trước thôn cũng được xây kè chắc chắn. Làm ăn khấm khá, nhà nhà đua nhau lên tầng. Đời sống mọi mặt kích thích nhau cùng tấn tới, không chỉ ở bộ mặt làng quê đổi mới mà ngay trong bữa ăn mỗi gia đình và sự thưởng ngoạn văn hoá, làm cho tệ nạn xã hội, nhất là tệ nạn ma tuý chưa thấy xuất hiện. Có thể nói, dù bộn bề, gấp gáp làm ăn hay điền viên thanh nhàn thì các thế hệ người Ngang Nội vẫn nhiệt tâm với dân ca Quan họ cho dù nhiều nghệ nhân nổi tiếng đã “quy tiên”. Trên đường hỏi thăm vào nhà ông Nguyễn Đức Thịnh (con cả nghệ nhân Quan họ Nguyễn Đức Sôi), tôi và đồng nghiệp Đài huyện vốn am tường nơi này đã được đắm mình trong không gian văn hóa Quan họ bởi âm hưởng “Vào chùa…, chùa… ngỏ cửa í a…”, “Bao quản í a lấm đầu, thân là thân lươn kia…” của các giọng ca trẻ vọng lại qua hệ thống âm ly. Vợ ông Thịnh đang tất tả vận chuyển gạch làm tầng hai. Thoáng chốc, cụ Nguyễn Đức Văn (em út cụ Sôi)-vốn dân văn hóa về hưu đã có mặt, góp chuyện “nở như ngô”. Đã tuổi 72 nhưng cụ Văn vẫn vanh vách về văn hoá Quan họ, đến chuyện đời nối đời Nguyễn Đức toàn ý, toàn tâm cho văn hoá nghệ thuật như bao người có trách nhiệm với đời làm cho mạch nguồn dân ca Quan họ dạt dào và trường tồn với thời gian. Ngang Nội vẫn mở hội vào 25 tháng Giêng theo tục kết chạ truyền thống với các làng trong và ngoài huyện. Số người trong thôn biết hát Quan họ thật khó thống kê, còn hát giỏi chỉ cỡ chục. Nhưng thật mừng, kế tiếp lớp nghệ nhân cao tuổi là lớp măng non sớm được rèn dạy lề lối, giọng ca… vì thế có cháu đã đoạt giải cao trong Hội thi huyện, tỉnh. Phải chăng bảo tồn văn hoá và nâng tầm nghệ thuật dân ca Quan họ nói riêng thì ngoài vai trò Nhà nước còn là trách nhiệm và tình cảm từ mỗi làng xã, ở mỗi mái nhà. Qua trò chuyện với nhiều con người nơi đây bộc lộ những suy tư đầy tâm huyết với quê hương cho đạt chuẩn mực Làng văn hoá. Sao cho Ngang Nội có đội văn nghệ bán chuyên thay cho các tốp lẻ mà mỗi khi hội diễn do cấp trên tổ chức mới được tập hợp. Lại nữa các đoàn thể phải quyết liệt, đồng bộ vào cuộc; từng cán bộ phải gương mẫu vận động nhân dân, không để bùng phát trào lưu “có nếp có tẻ”, dẫn đến vi phạm chính sách dân số làm ảnh hưởng thành tích của địa phương. Rồi việc xốc lại đội ngũ cốt cán, giữ vững phong trào toàn diện, phát huy danh hiệu trong sạch vững mạnh 4 năm liền của chi bộ…

Theo chân Phó chủ nhiệm HTX Nguyễn Trọng Luận thăm đồng, được biết Ngang Nội qua thí điểm gieo cấy lúa hàng hoá, tuy diện tích chưa nhiều nhưng đã đạt hiệu quả kinh tế cao. Giống tẻ thơm N46 giá bán buôn 520.000 đồng/tạ, còn nếp hoa trắng cũng 720.000 đồng. Theo chủ trương của chi bộ, vụ xuân 2008 Ngang Nội phấn đấu đưa lên 50/89 ha cấy giống N46, NT để dù diện tích lúa của toàn thôn không nhiều mà vẫn đạt tổng giá trị thu nhập lớn. Ngoài lúa hàng hoá, thôn mạnh dạn tiếp thu dự án làm rau an toàn của tỉnh và huyện. Dự án được trên quan tâm đầu tư, sẽ triển khai 4.000 m2 nhà lưới. Thôn vận động 100% số hộ tham gia, lựa chọn 10 hộ làm điểm. Cùng chúng tôi mát mắt trước cánh đồng rau màu mơn mởn, anh Luận hỉ hả: Cả khu đồng Dé này quy gọn 11 ha làm rau an toàn theo dự án. Nông dân Ngang Nội đã được cán bộ khuyến nông tỉnh, huyện 2 lần tập huấn kỹ thuật gieo trồng, chăm sóc rau. Ai ai cũng phấn khích làm. Chả thế mà Chủ nhiệm HTX dịch vụ Nông nghiệp Đình Bảng (Từ Sơn) đã biết tiếng và về Ngang Nội đặt vấn đề bao tiêu rau an toàn và lúa hàng hoá. Năng động làm nông nghiệp đáp ứng yêu cầu ngày càng nghiêm ngặt của thị trường, lại chịu khó tiếp thu mở rộng ngành nghề, dịch vụ vào lúc nông nhàn, quê hương và nhiều gia đình nơi đây còn được tiếp lực bởi con cháu đi xuất khẩu lao động biết chắt chiu gửi ngoại tệ về, khiến đời sống thêm phần dư dả.

Làng quan họ cổ Ngang Nội hôm nay vẫn đậm đà bản sắc và hăng say công cuộc sản xuất làm cho bộ mặt quê hương khởi sắc, cuộc sống và tình người thêm hạnh phúc, thắm đượm qua mỗi mùa xuân.