Những năm đầu mới được tái lập, tỉnh Bắc Ninh còn gặp không ít khó khăn, thách thức; điểm xuất phát kinh tế thấp (sản xuất nông nghiệp chiếm 45% GDP của tỉnh), kết cấu hạ tầng vừa thiếu, vừa yếu, lại chịu ảnh hưởng tiêu cực của cuộc khủng hoảng tài chính - tiền tệ trong khu vực; song dưới sự lãnh đạo, chỉ đạo của các cấp uỷ Đảng, điều hành kiên quyết, tập trung của chính quyền các cấp, sự đồng thuận cao của MTTQ và các đoàn thể nhân dân, sự nỗ lực cố gắng của cộng đồng các doanh nghiệp và các tầng lớp nhân dân trong tỉnh, trên cơ sở xác định sớm và đúng chiến lược phát triển, cùng lộ trình và bước đi phù hợp, Bắc Ninh đã đạt được những thành tựu to lớn trên các lĩnh vực: kinh tế liên tục tăng trưởng cao, bình quân đạt 14,1%/năm, năm 2011 gấp 6,6 lần so với năm 1997; cơ cấu kinh tế chuyển dịch theo hướng hiện đại; kim ngạch xuất khẩu hàng hoá giai đoạn (1997 - 2011) tăng bình quân 45,8%/năm; hoạt động tài chính - ngân hàng phát triển vượt bậc, tổng thu ngân sách tăng bình quân đạt trên 29%/năm; năm 2011 thu ngân sách đạt trên 7.100 tỷ đồng, gấp 41 lần so với năm 1997; thu nhập bình quân đầu người đạt trên 2 triệu đồng/tháng, GDP bình quân đầu người đạt trên 2 nghìn USD.
Sản xuất công nghiệp được xác định là khâu đột phá, trở thành động lực phát triển kinh tế của tỉnh; công nghiệp phát triển với tốc độ cao; giá trị sản xuất công nghiệp đạt 62.700 tỷ đồng, tăng 107 lần so với năm 1997; hình thành 15 khu công nghiệp tập trung, 27 khu, cụm công nghiệp gắn với phát triển đô thị theo hướng hiện đại, Tỉnh ủy đã có nhiều nghị quyết chuyên đề về phát triển các khu, cụm, công nghiệp, tạo cơ chế đầu tư thông thoáng, hấp dẫn; năm 1997 chỉ có 1 dự án FDI, với tổng vốn đầu tư 120 triệu USD, đến năm 2011 có 317 dự án với tổng số vốn đăng ký 3.430 triệu USD, trong đó có các tập đoàn kinh tế đa quốc gia thương hiệu uy tín toàn cầu như: Canon, Samsung, Nokia, ABB...
Đầu tư trong nước: thời kỳ đầu chỉ có 76 doanh nghiệp, với tổng vốn đăng ký là 475 tỷ đồng, đến nay đã cấp giấy chứng nhận đăng ký 4.820 doanh nghiệp, với tổng vốn đăng ký 34.700 tỷ đồng; là tỉnh đầu tiên trong cả nước triển khai xây dựng khu công nghiệp hỗ trợ gắn khu công nghiệp - đô thị, hình thành khu công nghiệp công nghệ cao; làng nghề truyền thống cũng được khôi phục và phát triển, tạo sự chuyển biến nhanh về cơ cấu lao động, giải quyết việc làm ổn định cho nhân dân.
Nông nghiệp nông thôn giữ vị trí quan trọng. Từ chủ trương tập trung đầu tư cho công nghiệp, ưu tiên cho phát triển nông nghiệp - nông thôn, tổng mức đầu tư cho nông nghiệp đạt trên 1.900 tỷ đồng, đã thúc đẩy mạnh mẽ chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp chuyển dịch theo hướng tăng tỷ trọng giá trị chăn nuôi, nuôi trồng thủy sản và chuyển dần sang sản xuất hàng hóa.
Phương thức sản xuất trong nông nghiệp, nông thôn có nhiều đổi mới. Năng suất lúa từ 39,2 tạ/ha năm 1997 (thấp nhất vùng Đồng bằng sông Hồng) tăng lên 63,1 tạ/ha năm 2011(chỉ sau năng suất lúa của tỉnh Thái Bình).
Hệ thống giao thông được tỉnh đầu tư trên 11.000 tỷ đồng, thời kỳ đầu mới tái lập, hệ thống giao thông của tỉnh có quy mô, kết cấu lạc hậu, nhỏ bé và chia cắt. Từ chương trình phát triển giao thông với điểm nhấn là đẩy mạnh giao thông nông thôn và xây dựng công trình trọng điểm như: QL38 và cầu Hồ; Bắc Ninh đã phối hợp với các bộ, ngành chức năng của Trung ương hoàn thành và đưa vào khai thác sử dụng QL1B, nâng cấp, mở rộng các tuyến Quốc lộ 18, TL 282, 271, 280, 286, 295, tạo hệ thống hạ tầng giao thông hiện đại, đồng bộ và 100% đường giao thông nông thôn được cứng hóa.
Hệ thống điện được tỉnh và Trung ương tập trung đầu tư trên 1.800 tỷ đồng đáp ứng yêu cầu phát triển nhanh của các khu, cụm công nghiệp và phục vụ đời sống dân sinh. Là tỉnh đầu tiên hình thành, bàn giao lưới điện nông thôn cho ngành điện quản lý....
Dịch vụ có bước tiến bộ, bước đầu hình thành các yếu tố của thị trường. Tổng mức bán lẻ hàng hóa năm 1997 đạt 950 tỷ đồng, đến năm 2011 đạt trên 21.000 tỷ đồng tăng 22,7 lần (so với năm 1997). Hệ thống hạ tầng công nghệ thông tin, viễn thông được hiện đại hóa.
Đi đôi với phát triển kinh tế, lĩnh vực văn hóa, xã hội có chuyển biến mạnh mẽ và đạt nhiều thành tựu quan trọng, các thiết chế văn hóa, thể thao được tăng cường. Hoạt động thể dục - thể thao quần chúng ngày càng phát triển với nhiều loại hình đa dạng, phong phú. Thể thao thành tích cao phát triển đúng hướng, chất lượng ngày càng cao. Từ xếp nhóm cuối toàn quốc, thể thao Bắc Ninh đã vươn lên xếp thứ 22 trong tổng số 67 tỉnh, ngành, thành phố; từ không có huy chương đến nay đã có 20 huy chương quốc tế, trong đó có 2 huy chương Vàng thế giới.
Công tác quản lý, trùng tu, tôn tạo di tích lịch sử, văn hóa được đầu tư hiệu quả với tổng mức đầu tư hơn 670 tỷ đồng. Dân ca Quan họ Bắc Ninh được UNESCO công nhận di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại.
Cùng với các giá trị văn hóa phi vật thể được bảo tồn và phát huy, các di tích lịch sử - văn hóa được trùng tu cải tạo, nâng cấp; hình thành thiết chế văn hóa, thể thao từ: tỉnh, huyện, xã phục vụ cho nhu cầu sinh hoạt của đời sống dân sinh.
Công tác quản lý, tổ chức lễ hội có nhiều tiến bộ; triển khai nếp sống văn minh trong việc cưới, việc tang... có nhiều chuyển biến tích cực; các công trình đền ơn đáp nghĩa và phong trào “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa” tiếp tục được phát triển sâu rộng, góp phần tạo nên nền tảng tinh thần, đáp ứng được nhu cầu hưởng thụ văn hóa và tâm linh của nhân dân.
Chương trình kiên cố hóa và chuẩn hóa trường học đạt kết quả nổi bật, với tổng mức đầu tư cho giáo dục và đào tạo trên 6.400 tỷ đồng; chất lượng giáo dục thực chất ở các cấp học được nâng lên và có nhiều chuyển biến, luôn nằm trong tốp 10 tỉnh dẫn đầu của cả nước, có học sinh dự thi quốc tế đạt thành tích cao.
Điều kiện và chất lượng khám chữa bệnh và chăm sóc sức khoẻ nhân dân ngày một tốt hơn. Công tác phòng, chống dịch bệnh, vệ sinh an toàn thực phẩm được coi trọng. Từ Bệnh viện đa khoa 500 giường, nay nâng cấp và xây dựng Bệnh viện đa khoa 1.000 giường; các bệnh viện chuyên khoa tuyến tỉnh, đa khoa tuyến huyện, 100% trạm y tế cấp xã được đầu tư hiện đại, với tổng mức đầu tư đạt trên 1.600 tỷ đồng.
Chương trình giảm nghèo và đảm bảo an sinh xã hội thu hút được sự quan tâm của các cấp, các ngành. Một số chính sách đi trước hoặc thực hiện ở mức cao hơn so với quy định của Trung ương như: hỗ trợ dạy và học nghề cho doanh nghiệp và người lao động đi xuất khẩu lao động; chế độ cho nạn nhân chất độc màu da cam, bảo hiểm y tế cho các hộ cận nghèo, chế độ cho người cao tuổi, xây dựng nhà ở cho người nghèo và người có thu nhập thấp, học sinh, sinh viên, công nhân trong các khu công nghiệp...
Hoàn thành chương trình xóa nhà tranh tre dột nát cho các hộ nghèo và các đối tượng chính sách xã hội (hỗ trợ 2.030 căn nhà với tổng số tiền trên 120 tỷ đồng bằng vốn ngân sách của tỉnh và một phần xã hội hóa). Tỷ lệ hộ nghèo (theo chuẩn 2011) giảm còn 5,8%; đời sống của nhân dân được cải thiện và nâng lên rõ rệt. Chương trình xây dựng nông thôn mới bước đầu chỉ đạo có kết quả.
Quốc phòng, an ninh chính trị, trật tự an toàn xã hội được giữ vững; cải cách hành chính có nhiều chuyển biến tiến bộ; năm 2011 chỉ số năng lực cạnh tranh cấp tỉnh được VCCI xếp thứ 2 trong 63 tỉnh, thành cả nước.
Quán triệt sâu sắc quan điểm xây dựng Đảng là nhiệm vụ then chốt, 15 năm qua, công tác xây dựng Đảng luôn được coi trọng. Tổ chức bộ máy và cán bộ của hệ thống chính trị được kiện toàn, đảm bảo đủ về số lượng, cơ cấu. Bộ máy tổ chức hành chính được kiện toàn từ 6 đơn vị hành chính lên 8 đơn vị.
Cùng với quá trình phát triển kinh tế - xã hội, đội ngũ cán bộ được phát huy khả năng, sở trường và từng bước trưởng thành. Công tác đào tạo, bồi dưỡng chuyên môn, nghiệp vụ, lý luận chính trị, từng bước được chuẩn hóa nhằm nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ. Năm 1997 có 10.894 cán bộ, công chức, viên chức với (4 tiến sỹ, 38 thạc sỹ), năm 2011 có 17.894 cán bộ, công chức, viên chức, số tiến sỹ và thạc sỹ đã tăng lên đáng kể với (32 tiến sỹ và 748 thạc sỹ).
Cuộc vận động “Học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh” được triển khai sâu rộng đã có sức lan tỏa làm chuyển biến sâu sắc về nhận thức, hành động trong cán bộ, đảng viên và nhân dân. Năng lực lãnh đạo, sức chiến đấu của tổ chức cơ sở đảng và đảng viên được nâng lên. Bình quân hằng năm số tổ chức cơ sở đảng trong sạch vững mạnh đạt trên 87%; số tổ chức cơ sở đảng yếu kém giảm dần.
Công tác kiểm tra, giám sát, thi hành kỷ luật của Đảng được tăng cường; hoạt động của chính quyền, Mặt trận Tổ quốc và các đoàn thể chính trị - xã hội có nhiều đổi mới tiến bộ.
Trước những thành tựu đạt được Đảng bộ, chính quyền và nhân dân trong tỉnh cũng nhận thức sâu sắc những khó khăn thách thức đang đặt ra trong tiến trình phát triển. Tình hình thế giới và khu vực còn tiềm ẩn những phức tạp khó lường, ảnh hưởng không nhỏ tới trong nước, trong tỉnh. Với xu thế toàn cầu hoá, hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng, tiến trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá, bảo đảm cho sự phát triển nhanh, bền vững chính là mục tiêu chính trị hàng đầu của Bắc Ninh. Trong đó, mục tiêu lớn và quan trọng đã được Đại hội Đảng bộ tỉnh lần thứ XVIII xác định, đó là: “...đưa Bắc Ninh cơ bản trở thành tỉnh Công nghiệp theo hướng hiện đại vào năm 2015, thành phố trực thuộc Trung ương vào năm 2020”.
Để thực hiện thắng lợi mục tiêu đó, trên tinh thần quán triệt Nghị quyết đại hội toàn quốc lần thứ 11 của Đảng: tập trung vào đẩy mạnh xây dựng kết cấu hạ tầng; nâng cao chất lượng nguồn nhân lực; chú trọng công tác cải cách hành chính trong các cơ quan Đảng, chính quyền, MTTQ và các đoàn thể nhân dân. Với 5 ưu tiên: rà soát và điều chỉnh quy hoạch cho phù hợp với yêu cầu mới; tập trung cao cho phát triển kinh tế (công nghiệp - Nông nghiệp - Dịch vụ), tăng cường đầu tư cho công nghiệp, giao thông, xây dựng nông thôn mới; nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, cải cách hành chính; xử lý môi trường; giải quyết các vấn đề xã hội bức xúc đồng thời kết hợp nhiều giải pháp đồng bộ, trong đó chú trọng những giải pháp mang tính đột phá:
Một là, mục tiêu xây dựng Bắc Ninh trở thành tỉnh công nghiệp vào năm 2015 là mục tiêu bao trùm nhất trong kế hoạch phát triển kinh tế-xã hội giai đoạn 2011-2015. Tuy nhiên, sẽ không có “một bộ tiêu chí đơn thuần về mặt con số” đối với mục tiêu xây dựng Bắc Ninh cơ bản trở thành tỉnh công nghiệp vào năm 2015. Như tổ chức phát triển công nghiệp của Liên hiệp quốc (UNIDO) đưa ra: nước công nghiệp không những tỷ trọng sản xuất công nghiệp và dịch vụ cao, mà tư duy, phương pháp công nghiệp được thể hiện ở tất cả các lĩnh vực hoạt động của đời sống kinh tế - xã hội và giữ vị trí chi phối. Vì vậy, mục tiêu “tỉnh công nghiệp” không phải là một trạng thái của nền kinh tế mà thể hiện tầm nhìn, trong đó chứa đựng một giai đoạn phát triển tương ứng với trình độ cao của nền kinh tế - xã hội trong quá trình CNH, HĐH.
Đối với Bắc Ninh, để đạt mục tiêu này, cùng với các chỉ tiêu định lượng, vấn đề quan trọng là phải khái quát được hình ảnh tổng thể mà Bắc Ninh cần đạt đến, trong đó chú trọng các yếu tố về tổ chức không gian kinh tế và đô thị, tổ chức mạng lưới kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội; cơ cấu lao động, nguồn nhân lực, mức sống dân cư, quan hệ của các yếu tố về kinh tế - xã hội - môi trường và hơn hết nhân tố con người cũng như điều kiện xã hội là nền tảng, tương thích với tỉnh công nghiệp.
Hai là, cùng với việc phấn đấu đạt tốc độ tăng trưởng kinh tế cao và bền vững cần phải đẩy nhanh quá trình điều chỉnh cơ cấu kinh tế (tái cấu trúc kinh tế) theo hướng hiện đại phù hợp với điều kiện của tỉnh. Mục tiêu và giải pháp về chuyển dịch cơ cấu kinh tế của Bắc Ninh từ nay đến 2015 không chỉ đơn thuần là tỷ lệ giữa các khu vực: Nông nghiệp, công nghiệp, dịch vụ mà là quá trình định hướng hiện đại hoá cơ cấu nội bộ của từng ngành.
Ba là, tạo bước đột phá về quy hoạch, tổ chức không gian kinh tế và đô thị trên địa bàn tỉnh. Trong đó, việc tổ chức kết nối không gian kinh tế và đô thị trên địa bàn toàn tỉnh là điều kiện tiên quyết để đưa Bắc Ninh trở thành tỉnh công nghiệp theo hướng hiện đại, tạo mối quan hệ về cơ cấu kinh tế và cấu trúc không gian phát triển vùng Thủ đô. Từ đó nhanh chóng nâng cấp, hiện đại hoá, tạo chuyển biến đáng kể về sự đồng bộ của hệ thống kết cấu hạ tầng, kết nối các vùng đô thị, nông thôn, các khu công nghiệp, du lịch, dịch vụ, khu vực trọng điểm về tăng trưởng.
Bốn là, phát triển nguồn nhân lực và các lĩnh vực văn hoá - xã hội, môi trường, bảo đảm an sinh xã hội. Nâng cấp hệ thống bệnh viện, trung tâm y tế, chăm sóc sức khoẻ cộng đồng, giải quyết có hiệu quả vấn đề môi trường, nâng cao mức sống dân cư và chỉ số phát triển con người (HDI).
Năm là, đẩy mạnh cải cách hành chính, tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý điều hành, cải thiện môi trường kinh doanh và nâng cao năng lực cạnh tranh trên địa bàn tỉnh, giữ vững mục tiêu Bắc Ninh là một trong 10 tỉnh có năng lực cạnh tranh tốt nhất, tạo điều kiện huy động và sử dụng có hiệu quả nguồn vốn đầu tư, là động lực tăng trưởng dài hạn. Phát triển kinh tế - xã hội bền vững gắn kết với nhiệm vụ quốc phòng, giữ vững an ninh chính trị và trật tự an toàn xã hội.
Sáu là, các cấp ủy cần tiếp tục thực hiện tốt các chủ trương, nghị quyết, chỉ thị, các quy định về xây dựng Đảng, nhất là tập trung triển khai thực hiện Nghị quyết Hội nghị lần thứ 4 Ban chấp hành Trung ương Đảng (Khóa XI): “Một số vấn đề cấp bách về xây dựng Đảng hiện nay”.
Tiếp tục đẩy mạnh việc học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh trên tinh thần Chỉ thị số 03-CT/TW của Bộ Chính trị theo hướng toàn diện - hiệu quả - thiết thực gắn với thực hiện nhiệm vụ chính trị của từng địa phương, cơ quan, đơn vị. Đẩy mạnh đấu tranh phòng, chống tham nhũng lãng phí. Làm tốt công tác kiểm tra, giám sát giữ nghiêm kỷ cương, kỷ luật của Đảng. Quan tâm hơn nữa tới công tác dân vận nhằm tạo ra sự đồng thuận trong toàn xã hội. Tiếp tục đổi mới và nâng cao chất lượng quản lý, điều hành của UBND, chức năng giám sát của HĐND, hoạt động của Mặt trận Tổ quốc, các đoàn thể nhân dân.
Phát huy truyền thống văn hiến, cách mạng của quê hương, với những thành quả to lớn của 15 năm tái lập tỉnh, là tiền đề, nguồn động lực quan trọng để toàn Đảng bộ, chính quyền và các tầng lớp nhân dân Bắc Ninh vượt qua những khó khăn, thách thức, hoàn thành thắng lợi mục tiêu lớn trong giai đoạn mới.