Thời điểm trước năm 2008, VCG tăng trưởng khá nhanh thông qua chiến lược đa dạng hóa. Nhiều dự án lớn đã được thực hiện nhằm mở rộng chuỗi giá trị trên các lĩnh vực, như sản xuất vật liệu xây dựng; kinh doanh bất động sản; kinh doanh tài chính; sản xuất điện.
Tuy nhiên, do đầu tư dàn trải sang lĩnh vực sản xuất vật liệu xây dựng không có thế mạnh, đặc biệt là Dự án Xi măng Yên Bình và Dự án Xi măng Cẩm Phả; đẻ ra quá nhiều công ty con, nhưng tiềm lực yếu ớt và tình trạng kinh doanh thua lỗ kéo dài; nhiều khoản vay lớn được thực hiện bằng ngoại tệ, chịu rủi ro về tỷ giá; bộ máy nhân sự nhiều cấp, khiến chi phí hành chính cao…, VCG buộc phải tiến hành tái cấu trúc toàn bộ Tổng công ty.
Qua sự tư vấn của Công ty Kiểm toán KPMG Việt Nam, VCG đã lập kế hoạch tái cấu trúc. Trong đó, VCG xác định mục tiêu trung hạn, ngành nghề kinh doanh cốt lõi, cấu trúc phòng, ban theo hướng chuyên môn hóa, tái định vị vai trò của công ty mẹ với công ty thành viên, xác định danh mục công ty con cần nắm giữ và thoái vốn theo lộ trình.
Tuy nhiên, có một số giải pháp quan trọng đã không được thực hiện theo đúng tiến độ.
Thứ nhất, năm 2010, VCG mới tăng vốn điều lệ lên 3.000 tỷ đồng (đáng lẽ phải làm trong năm 2009), khiến kế hoạch tăng vốn lên 5.000 tỷ đồng phải lùi sang năm 2012.
Thứ hai, Dự án Xi măng Cẩm Phả có tổng mức đầu tư 7.000 tỷ đồng, phải vay nợ ngoại tệ lớn, đang hoạt động thiếu hiệu quả. Theo kế hoạch, VCG phải thoái vốn khỏi dự án này trong năm 2010, nhưng không thực hiện được, do kinh tế vĩ mô diễn biến xấu. Năm nay, VCG dự kiến thoái 51% vốn tại dự án này cho Tổng công ty Công nghiệp Xi măng Việt Nam (Vicem). Quá trình tái cấu trúc tại VCG dự kiến sẽ kết thúc vào năm 2013. Trong đó, tái cấu trúc tài chính đóng vai trò quan trọng, với sự hậu thuẫn rất lớn từ các ngân hàng thương mại.
Trên đây chỉ là trường hợp rất điển hình trong số chưa nhiều DN Việt Nam chấp nhận tiến hành tái cấu trúc, nhằm vượt qua khủng hoảng.
Nay khi khủng hoảng dịu dần, DN có nên tiếp tục kế hoạch tái cấu trúc, có nên theo mô hình đã thành công ở các nước trên thế giới hay ngay tại Việt Nam… là những vấn đề được các chuyên gia chiến lược về tài chính, kiểm toán, nhân sự mổ xẻ tại Hội nghị Vietnam CEO Summit năm 2012 diễn ra sáng nay (2/8).
GS. Douglas Coulter, Đại học Kinh doanh Harvard (Hoa Kỳ), Giám đốc điều hành Quỹ Open Minds Foundation chia sẻ, khi nền kinh tế gặp khủng hoảng, các chiến lược của DN sẽ bị ảnh hưởng, lãnh đạo DN nên quyết định tái cấu trúc ngay khi “ngửi” thấy mùi khủng hoảng. “Quyết tâm của ban quản trị là một trong những nhân tố cốt lõi dẫn tới thành công. Ngoài ra, cần làm nhanh và tiếp cận toàn diện tư tưởng tái cấu trúc, giám sát chặt chẽ các dự án, kế hoạch đã đề ra”, ông Douglas Coulter nhấn mạnh.
Song nhiều lãnh đạo DN có mặt tại Hội nghị cũng thừa nhận, trên thực tế, dù vấn đề tái cấu trúc có rộ lên trong thời gian qua, nhưng rất ít DN chịu thay đổi tư duy trước áp lực cạnh tranh. Vậy nên, cần có nhiều động thái quyết liệt từ phía các cơ quan chức năng.
Bà Đào Thị Thiên Hương, Phó giám đốc phụ trách Khối tư vấn (Công ty Kiểm toán PwC Việt Nam) thực sự ấn tượng bởi cách mà Trung Quốc đã làm cách đây hơn 20 năm để buộc DN phải tái cấu trúc. Họ đã rất mạnh tay trong việc thay máu các lãnh đạo chủ chốt. Bằng chính sách ưu đãi về lương, nhà ở, họ đã lôi kéo được những nhân sự trẻ, được đào tạo từ nước ngoài về làm việc cho công ty. Đặc biệt, Trung Quốc dùng chính sách ép các công ty phải lên sàn chứng khoán, để gia tăng sự minh bạch. “Nếu minh bạch, thì khi tài chính, chiến lược có vấn đề bất ổn, sức ép từ nhà đầu tư, giới phân tích sẽ là động lực buộc lãnh đạo DN phải điều chỉnh chính mình”, bà Hương nhận định.