Chuyện đó có thật và thậm chí là khá phổ biến ở nước ta. Khái niệm DNXH chưa "thông dụng", mà loại doanh nghiệp này là những mô hình sáng kiến xã hội góp phần tích cực giải quyết các mục tiêu kinh tế, xã hội thông qua tạo việc làm, cung cấp dịch vụ nhằm cải thiện cuộc sống cho các cộng đồng dễ bị tổn thương như người nghèo, người khuyết tật, người sống chung với HIV/AIDS, phụ nữ và trẻ em dân tộc thiểu số; đưa ra giải pháp sáng tạo cho những lĩnh vực mới và còn ít được Nhà nước và doanh nghiệp tư nhân đầu tư như tái chế, quản lý rác thải…
Các chuyên gia cho rằng, việc chưa có nhận thức đầy đủ cũng là một trong những nguyên nhân dẫn đến sự thiếu hụt khuôn khổ pháp lý cho DNXH. Mặt khác, nó còn tạo ra rào cản cho các DNXH trong việc thu hút và tiếp cận các nguồn đầu tư tài chính và những sự hỗ trợ khác, các ưu đãi chính sách và thiếu hụt nguồn nhân lực phù hợp.
Theo chị Phạm Thị Ngân, Giám đốc doanh nghiệp xã hội Tò He, một trong những doanh nghiệp hoạt động khá thành công tạo sân chơi cho trẻ em khuyết tật tại Việt Nam, doanh nghiệp xã hội cũng là một đối tác đắc lực cho Nhà nước trong việc thực hiện các mục tiêu xã hội. Họ đi vào những thị trường ngách mà chưa ai đi, thậm chí sáng tạo nên sản phẩm mới, tạo lập một thị trường mới, hoặc đáp ứng nhu cầu của những nhóm đối tượng thường bị bỏ quên trong xã hội, hay giải quyết các vấn đề xã hội – môi trường nảy sinh trong quá trình tăng trưởng kinh tế. Tuy nhiên, đến nay DNXH chưa được Nhà nước và nhân dân công nhận, họ vẫn phải hoạt động trong tình trạng không chính thức trong quan hệ với các trung tâm xã hội, các vùng và muốn chính thức thì phải hợp tác với một tổ chức phi chính phủ (NGO) nào đó.
Chị Phạm Kiều Oanh, Giám đốc Trung tâm Hỗ trợ sáng kiến phục vụ cộng đồng (CSIP), cho biết: doanh nghiệp xã hội cũng như các doanh nghiệp bình thường, tổ chức các hoạt động sản xuất tạo ra sản phẩm và cung cấp dịch vụ. Tuy nhiên, khác với các doanh nghiệp thông thường, doanh nghiệp xã hội được hình thành với mục đích cao nhất là để giải quyết một hoặc nhiều vấn đề xã hội hay môi trường cụ thể thông qua mô hình kinh doanh bền vững, không nhằm tối đa hóa lợi nhuận cho chủ sở hữu hoặc nhà đầu tư. Nhìn ra thế giới, ở nước Anh chẳng hạn, hiện có tới 55.000 doanh nghiệp xã hội, với doanh thu 27 tỷ Bảng, sử dụng 475.000 lao động và đóng góp 8,4 tỷ Bảng/năm cho GDP. Phong trào doanh nghiệp xã hội cũng nở rộ ở cả những nước đã và đang phát triển. Nhiều quốc gia trong khu vực châu Á như Thái Lan, Hàn Quốc,Xingapo… đã chính thức công nhận doanh nghiệp xã hội và tạo lập khung khổ pháp lý, ban hành các chính sách khuyến khích, hỗ trợ sự phát triển của doanh nghiệp xã hội ở nước mình, để khu vực doanh nghiệp này trợ giúp lại Nhà nước thực hiện có hiệu quả hơn các mục tiêu xã hội.
Hiện nay, doanh nghiệp xã hội của Việt Nam có thể được phân loại thành 3 nhóm: các doanh nghiệp xã hội phi lợi nhuận là các tổ chức phi chính phủ (NGO) đổi mới hoạt động bằng việc thành lập các nhánh kinh doanh để tăng cường khả năng tự vững; các doanh nghiệp xã hội không vì lợi nhuận là các doanh nghiệp xã hội mới hoạt động chủ yếu dưới các hình thức công ty; doanh nghiệp xã hội định hướng xã hội, có lợi nhuận thường là các HTX, Qũy tín dụng… Theo ước tính, số lượng các tổ chức có tiềm năng để trở thành doanh nghiệp xã hội ở Việt Nam lên tới 25.600 tổ chức các loại. Việt Nam hiện có gần 200 tổ chức được xem là có đầy đủ đặc điểm của doanh nghiệp xã hội, có hàng chục nghìn tổ chức và doanh nghiệp có những đặc điểm của doanh nghiệp xã hội.
Theo ông Nguyễn Hoa Cương, Phó cục trưởng Cục phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa (Bộ Kế hoạch và Đầu tư), qua nghiên cứu cho thấy trung bình một doanh nghiệp xã hội có hiệu quả tương đối tốt so với doanh nghiệp nói chung, cụ thể số lao động trong doanh nghiệp bình thường sử dụng 36 lao động thì doanh nghiệp xã hội sử dụng 51 lao động, trong đó có 18 lao động khuyết tật. Đánh giá ban đầu cũng cho thấy, tỷ lệ lợi nhuận của doanh nghiệp xã hội/doanh thu khá cao. Ngoài ra họ còn có vai trò nhất định trong việc giải quyết các vấn đề liên quan đến môi trường xã hội. Rõ ràng doanh nghiệp xã hội có vai trò tích cực ở cả hai mặt kinh tế và xã hội.
TS. Nguyễn Đình Cung, Phó Viện trưởng Viện nghiên cứu quản lý kinh tế Trung ương - Bộ Kế hoạch và Đầu tư, cho rằng để giúp doanh nghiệp xã hội phát triển bền vững thì công việc quan trọng trước mắt là thừa nhận về mặt pháp lý và những quyền, nghĩa vụ khác biệt của doanh nghiệp xã hội so với doanh nghiệp thông thường. Vì có chính danh thì những việc sau mới tiến triển được. Ví dụ có chính danh, thừa nhận nó thì lúc đó mới có những chính sách phù hợp để thúc đẩy doanh nghiệp xã hội phát triển.