DNNN cần “cắt bỏ” những ưu ái
Khi bàn đến câu chuyện nâng cao hiệu quả hoạt động của DNNN, có ý kiến chuyên gia cho rằng: Tái cơ cấu DNNN nhanh nhất là cắt bỏ mọi ưu đãi đối với các doanh nghiệp này, đặt nó trong môi trường cạnh tranh bình đẳng với các doanh nghiệp khác.
“Nhập nhằng” giữa các mục tiêu
Việc “nhập nhằng” giữa mục tiêu kinh tế và nhiệm vụ chính trị xã hội sẽ là rào cản để doanh nghiệp Nhà nước (DNNN) “bơi” trong môi trường cạnh tranh bình đẳng.
PGS.TS Nguyễn Văn Minh, Viện trưởng Viện Kinh tế và Thương mại quốc tế cho rằng: Về mặt lâu dài rõ ràng phải làm như vậy. Khi Việt Nam gia nhập Tổ chức Thương mại thế giới (WTO), tổ chức này đã đặt ra yêu cầu không được phân biệt DNNN với doanh nghiệp tư nhân. Do đó chúng ta cũng chỉ xây dựng và ban hành một Luật Doanh nghiệp năm 2005 mà thôi. Tất cả các doanh nghiệp đều bình đẳng.
PGS.TS Nguyễn Văn Minh, Viện trưởng Viện Kinh tế và Thương mại quốc tế cho rằng: Về mặt lâu dài rõ ràng phải làm như vậy. Khi Việt Nam gia nhập Tổ chức Thương mại thế giới (WTO), tổ chức này đã đặt ra yêu cầu không được phân biệt DNNN với doanh nghiệp tư nhân. Do đó chúng ta cũng chỉ xây dựng và ban hành một Luật Doanh nghiệp năm 2005 mà thôi. Tất cả các doanh nghiệp đều bình đẳng.
Thế nhưng trước mắt điều này không dễ thực hiện. Bởi vì có một thực tế đã được nói đến nhiều lần, đó là DNNN đang phải “đóng hai vai”, vừa hoạt động kinh doanh vừa phải thực hiện nhiệm vụ chính trị. Nếu ngay lập tức đặt DNNN trong môi trường bình đẳng, thì nhiệm vụ của họ lại không bình đẳng. PGS. TS Nguyễn Văn Minh dẫn chứng: Tập đoàn Điện lực (EVN) là một tập đoàn Nhà nước nên ngoài hoạt động kinh doanh thông thường, EVN phải giải quyết một phần bài toán an sinh xã hội của Nhà nước. Nếu để cạnh tranh bình đẳng thì ai sẽ phát triển mạng lưới điện ở vùng nông thôn, vùng sâu vùng xa? Bởi vì đầu tư vào những khu vực này rõ ràng chỉ có lỗ thôi chứ không có lãi.
Chính sự “nhập nhằng” giữa hai mục tiêu này là một trong những tác nhân khiến các tập đoàn, tổng công ty Nhà nước có nhiều sai phạm, thiếu sót trong công tác điều hành, quản lí. Trong đợt công tác quý I-2012, Thanh tra Chính phủ đã phát hiện sai phạm, thiếu sót 30.720 tỷ đồng tại hàng loạt các tập đoàn lớn của Nhà nước. Lí giải cho điều này, PGS.TS Nguyễn Văn Minh cho rằng: “Việc lẫn lộn giữa hai mục tiêu kinh tế và an sinh xã hội dẫn đến vấn đề tài chính ở các DNNN rất khó rõ ràng và minh bạch. Bởi vì nó đã không rõ ràng và minh bạch ngay từ quan điểm điều hành các tập đoàn Nhà nước. Điều này dẫn đến thất thoát sai phạm nhiều và sai phạm đó kéo dài”.
Cần bình đẳng giữa các DN
Để không còn cảnh lẫn lộn giữa hai nhiệm vụ, theo PGS.TS Nguyễn Văn Minh, không phải doanh nghiệp cần thay đổi, mà cơ quan chủ quản là Nhà nước phải thay đổi. “Khi ứng xử với doanh nghiệp Nhà nước, Nhà nước – vừa là khách hàng lớn nhất vừa là chủ sở hữu cũng phải tách đôi mình ra. Mặc dù Nhà nước là chủ sở hữu nhưng Nhà nước muốn đặt hàng cái gì với chính “đứa con” của mình Nhà nước cũng phải ứng xử với nó giống như một khách hàng”.
Tiếp tục dẫn câu chuyện của ngành điện lực, vị chuyên gia này phân tích: Nhà nước đặt hàng EVN phát triển điện lực ở vùng sâu vùng xa với một khoản kinh phí nào đó, chứ không phải Nhà nước “rót” kinh phí cho EVN làm việc này. Do đó EVN phải làm việc đó với tư cách là một người thực thi yêu cầu của khách hàng. Lúc ấy ngành điện lực mới hoạt động bằng cơ chế thị trường được. Điều đó dẫn đến một câu chuyện là Nhà nước phải có một nguồn kinh phí để phát triển điện vùng sâu xa. Giả sử doanh nghiệp tư nhân nào đáp ứng đủ yêu cầu thì cũng có thể tiếp cận nguồn kinh phí này thông qua hình thức đấu thầu công khai.
Ngoài ra, quyền sở hữu và quyền điều hành doanh nghiệp cũng phải được tách bạch. Nếu Nhà nước là chủ sở hữu, Nhà nước có thể được chia lợi nhuận từ hoạt động sản xuất kinh doanh của các tập đoàn Nhà nước theo tỉ lệ phần trăm dựa trên vốn chủ sở hữu. Còn quyền điều hành doanh nghiệp thì Nhà nước phải trao cho doanh nghiệp tự chủ. “Đó là câu chuyện khó nhất trong toàn bộ hệ thống quản lí của chúng ta. Chúng ta đang bị nhập nhằng giữa cơ quan chủ quản, đồng thời là chủ tài sản. Vì là chủ tài sản cho nên chúng ta có cách hành xử riêng, không theo cơ chế thị trường. Nhưng ở khía cạnh khác, doanh nghiệp phải sống theo cơ chế thị trường. Do đó phát sinh ra rất nhiều mâu thuẫn” – PGS.TS Nguyễn Văn Minh dẫn giải.
Nguồn:
Theo Tamnhin.net
